Mefisto, Klaus Mann

Mefisto vertelt het verhaal van Hendrik Höfgen, een man geobserdeerd door succes op het toneel. Hij wil slagen, hij moet slagen en op het pad daarna toe vervormt hij zichzelf dusdanig dat hij zichzelf niet meer kent en daarmee eigenlijk alles verliest.

Lagen, paralellen, winnen om uiteindelijk te verliezen, daar draait het boek om.

De laag ‘Mefisto**’:  Höfgens glansrol, waarmee hij het hart steelt van niet alleen het Duitse volk, maar ook van Göring en daarmee protectie ‘wint’ van de Nazi-partij.

De laag opkomst van het nationaal-socialisme: parallel aan de opkomst van de Nazi’s, ontwikkelt de carrière van Höfgen zich, om samen tot een spetterend en tegelijkertijd zielloos hoogtepunt te komen.

Zielloos voor Höfgen, zielloos voor Duitsland en de rest van de wereld.

De laag Duitsland: door te kiezen voor het nazisme (zover voor een uitgesproken keuze kan worden gekozen) lijkt het land te winnen, maar verliest het zijn ziel, zijn trots, zijn integriteit. Ook dit gaat op Hendrik Höfgen: door de opkomst van het nazisme wordt zoveel kunst en cultuur verboden dat er voor hem weinig overblijft om zijn ziel en zijn in te leggen. Uiteindelijk lukt het hem niet meer om Hamlet spelen, zijn integriteit (“to be or not to be”) is zo ver van hem af komen te staan. Toch is het publiek enthousiast over de leegte. Net zoals het publiek enthousiast was, gechargeerd.  over alles wat voortkwam uit Hitler en de zijnen.

In zoveel opzichten is Mefisto een intrigrerend boek. De schets van Duitsland eind jaren ’20, begin ’30 is werkelijk subliem. Je waant je in de oude intellectuele samenleving, waarin links en rechts tegenover elkaar staan, maar naast elkaar op het toneel. Je voelt de oude normen en waarden met het omslaan van de bladzijdes afbrokkelen en het gevaar opkomen. De schrijfstijl is verslavend, soms wijdsprakig, soms heel klein om een groots effect te sorteren.

Fascinerend is ook Hendrik Höfgen zelf. Veel van de recensies die ik heb gelezen gaan over zijn karakterloosheid, het gemak waarmee hij switcht van communisme naar nazisme, zijn vermeende gevoelloosheid ten opzichte van anderen, van geliefden zelfs.

Ik kan me niet over  het gevoel heen zetten dat hoe harder mensen schoppen tegen Höfgen, des te harder de menselijke aard ontkend wordt. Terwijl daar het boek mijns inziens juist over gaat: de keuzes die mensen maken, juist omdát ze mens zijn, uit lijfsbehoud. Om dromen waar te maken. Om een beter leven te hebben.

Hebben we niet allemaal een Hendrik Höfgen in onszelf? Wees eens heel eerlijk?

==============

** Mefisto, of Mefistopfeles, is een demon uit de Europese literaire traditie. Meest prominent in Goethe’s Faust, waarin Faust een pact sluit met Mefisto, in ruil voor zijn ziel.

Advertenties

3 gedachten over “Mefisto, Klaus Mann

  1. De laag Duitsland: door te kiezen voor het nazisme (zover voor een uitgesproken keuze kan worden gekozen) lijkt het land te winnen, maar verliest het zijn ziel, zijn trots, zijn integriteit…

    Hmm, lees eens De Andere Waarheid van Andriessen. Duitsland is ziel, trots en integriteit al veel eerder afgenomen. Sorry, verloren.

  2. Is gedeeltelijk waar, gedurende en in aanloop tot WO1, maar in interbellum waren er toch nog de oude waarden van vóór 14-18 in zwang in het ‘gegoede’ Duitsland.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s